Ogrodzieniec
Budowa twierdzy rozpoczęła się w połowie XIV wieku, prawdopodobnie z rozkazu Kazimierza Wielkiego. Król ustanowił najemcą zamku Przedbórza z Brzezia herbu Zadora w 1370 roku. Władysław Jagiełło nadał zamek z dobrami Włodkowi z Charbinowic herbu Sulima, za zasługi w zawarciu unii w Krewie w 1386 roku, rodzina rozbudowuje twierdzę nadając jej charakter gotycki w XV wieku. Następna rozbudowa ma miejsce za Seweryna Bonera w latach 1532-47, wówczas zamieniono budowlę w renesansową, ozdobną rezydencję wzorowaną na Wawelu. W 1562 roku Zofia Bonerówna wychodzi za mąż za Jana Firleja i zamek przechodzi na własność tej rodziny, powstaje wielka kwadratowa fosa, buluard i zachodnie umocnienia zamku z dziedzińcem dolnym, w XVII wieku sala marmurowa nad buluardem, niektóre wnętrza zyskują charakter barokowy. Zniszczony przez Szwedów w 1655 roku zaczął powoli popadać w ruinę, odbudowany jeszcze przez Stanisława Warszyckiego w 1810 roku zostaje opuszczony całkowicie. Polskie Towarzystwo Krajoznawcze od 1906 roku prowadziło odbudowę i rekonstrukcję twierdzy.
