Rabsztyn
Krucza Skała, bo tak tłumaczy się nazwę zamku, powstał na szczycie wapiennego wzgórza. Pierwsze murowane budynki stanęły tutaj w pierwszej połowie XIII wieku, prawdopodobnie Henryk I Brodaty wybudował go dla zabezpieczenia sobie odwrotu podczas wojny z Konradem Mazowieckim w 1228 roku. W 1241 roku Tatarzy zniszczyli grodzisko na Starym Olkuszu. Kazimierz Wielki przejął zamek w 1333 roku, rozbudowano wówczas twierdzę od południa o murowane podgrodzie, czyli zamek średni. Po 1382 roku zamek z dobrami przejmuje Spytek z Melsztyna, wojewoda krakowski. Do rodziny tej należał do 1441 roku, po czym objął go Andrzej Tęczyński, mąż Jadwigi Melsztyńskiej, dobudował zamek dolny i nadbudował gotycką wieżę o następne kilka poziomów. Na początku XVII wieku marszałek wielki koronny Zygmunt Gonzaga-Myszkowski dobudowuje do obronnego zamku gotyckiego dwupiętrowy pałac renesansowy z 40 komnatami. Obecnie droga dojazdowa prowadzi od północy, gdzie zachowały się fragmenty mostu zwodzonego, prowadzącego do bramy wjazdowej, pod nią istnieją do dzisiaj sklepione piwnice. Na wewnętrznym dziedzińcu znajdują się pozostałości pałacu, wybudowanego w XVII wieku, częściowo odrestaurowanego. Baszta gotycka posiadał cztery piętra, niestety została wysadzona na przełomie XIX i XX wieku, pozostała część gotyckiego muru zachowała się szczątkowo.
